Sưu tầm trên mạng – Những tạp chí văn chương

foot_path

1. Tôi bắt đầu dịch những tác phẩm ngắn cách đây có lẽ cũng đã 10 năm. Bắt đầu là những truyện ngụ ngôn của Franz Kafka, và tác phẩm đầu tiên được giới thiệu trên trang Tiền Vệ trong chuyên đề “Truyện cực ngắn” là  “Một ngụ ngôn nho nhỏ”.

Chuyên đề “Truyện cực ngắn” của Tiền vệ, vào thời điểm đó, với tôi cực kỳ thú vị vì nó đem đến cho tôi một ý niệm rất khác về hình thức cực ngắn của tự sự với những tác phẩm của Đinh Linh, Trần Tất Đạt, Nguyễn Như Núi… cùng với rất nhiều những tác giả trên thế giới. Theo đường link từ một số truyện dịch của Hoàng Ngọc – Tuấn, tôi biết đến tạp chí văn chương điện tử tiếng Anh đầu tiên – trang The Café Irreal.

The Café Irreal là trang chỉ dành cho những thể nghiệm truyện cực ngắn và chỉ chuyên về một phong cách duy nhất mà theo những người chủ trương, có thể gọi phong cách đó là irrealism – tạm dịch là phi thực. Các truyện ngắn đăng trên trang này đều phải hàm chứa những yếu tố phi thực: cái nghịch dị, cái phi lý, cái huyễn tưởng, cái quái đản, cái trái khoáy. Chúng vừa làm thành đặc trưng thẩm mỹ của các truyện cực ngắn, đồng thời có lẽ chính bởi lấy cái phi thực làm yếu tố hạt nhân, truyện cực ngắn chỉ cần một-hai câu cũng đã có tính chỉnh thể. Như một châm ngôn khiêu khích tư duy, như một câu thơ tạo ra liên tưởng bất ngờ, như một câu đố hay như một ám thị. Truyện cực ngắn phi thực hình như lỏng hơn cái khuôn tự sự mà người ta dễ chụp cho nó. Nó – đúng hơn – là một thí nghiệm, một trò chơi của ngôn từ, nơi người viết tự đẩy mình đến tới hạn (cực ngắn) đồng thời được phép thả lỏng trí tưởng tượng cao độ (đến mức phi thực).

Tôi đã dịch khá nhiều truyện trên trang này, có những tác giả khá đáng kể như Carlos Edmundo de Ory, Juan Jose Millas, Evelio Rosero Diago, Ana Maria Shua nhưng đa phần là những tác giả rất vô danh, những tác giả có lẽ chỉ thuộc về dòng phụ của nền văn chương Anh ngữ năng động như Ian Seed, J.B.Mulligan, Sharon Wahl… Có tìm kiếm trên google cũng khó lòng tìm được những tin tức, bình luận gì về tác phẩm của họ.

Nhưng hồi đó, tôi dịch họ với hứng thú thật sự. Như thể là trò chơi với chính bản thân mình, một người chưa có nhiều kinh nghiệm ngôn ngữ. Dịch những tác phẩm ấy cũng giúp tôi hình thành nên một thứ mỹ cảm khác: đọc văn đôi khi chỉ là để thử chơi với ngôn ngữ của tác giả, với dòng liên tưởng bất khả đoán của tác phẩm, không cần phải diễn giải, không trông đợi những triết lý. Đây là một truyện tôi đã dịch ngày ấy, giờ đọc lại, tự nhiên thấy hay hay. Một kiểu viết lại cổ tích khá quái: http://tienve.org/home/activities/viewTopics.do?action=viewArtwork&artworkId=1545

Hôm nay vào lại The Cafe Irreal, thấy tạp chí sau 15 năm vẫn còn tiếp tục duy trì và thay đổi giao diện. Số lượng tác phẩm đăng trên mỗi số ít đi, các truyện cũng không quá đặc sắc, hình như phong cách phi thực đang có phần loay hoay. Cái tôi thấy thú vị là đôi khi đọc những ghi chú về tác giả những truyện ngắn ấy, thấy họ ứng xử với văn chương, với những gì mình viết thật nhẹ nhõm và có phần tự trào. Ví dụ: “Andrew Fowler is a writer and editor living in Bangkok. He screams into the void at Subject/Object”:  “Ken Poyner lives in the lower right hand corner of Virginia, with his power-lifter wife and a number of house animals. His 2013 e-book, “Constant Animals”, unruly fictions, is available at all the usual e-book sites; buy it, and feel good about saving jobs in the brewing industry”.

Trên blog cũ của mình, đã có lúc, chính tôi cũng xem những truyện cực ngắn như thế này là một dạng thể nghiệm, một dạng bài tập, hay một thú vui ngăn ngắn của những người vẫn còn giữ chút đam mê và tò mò về ngôn ngữ. Nhưng giờ nghĩ lại, tôi nghĩ, thực ra thì có thể xem họ như những người tài tử trong một xã hội hình như đang muốn chuyên môn hóa, chuyên nghiệp hóa mọi thứ. Họ chọn ở bên lề, viết những thứ hình như chẳng quá quan trọng, họ nhẹ nhàng với chữ nghĩa và các quy tắc văn chương. Một sự khinh khoái có lẽ cũng đáng mơ ước.

2. Các trang web văn chương một thời là kênh tôi dựa vào để có những hình dung nhất định về những gì đang diễn ra trên thế giới, khi mà việc tiếp cận với những tác phẩm văn học nước ngoài nguyên bản khá khan hiếm và chỉ có thể trông chờ gặp may ở…đường Láng. Và quả thật, tôi đã gặp may khá nhiều trên con đường sách cũ một thời này. Nhưng chuyện đó để sau.

Có lẽ các trang về thơ vẫn là những trang bền bỉ hơn cả. Có ai ngờ một tạp chí điện tử chuyên về thơ như 2river.org giờ vẫn còn duy trì. Trang Jacketmagazine một thời, với tôi, là một tạp chí thơ cực kỳ dồi dào, nay đã chuyển sang địa chỉ mới và thiên về cung cấp thông tin về các hoạt động thơ ca hơn là giới thiệu thơ. Giờ muốn đọc thơ thế giới, tốt nhất là nên vào trang Poetry International Web nơi ta có thể gặp không chỉ nhiều tiếng thơ mới mà cả những gương mặt quan trọng của thơ ca thế giới. Nhưng cũng có nhiều trang đã không còn update, thậm chí xóa sổ địa chỉ internet. Tạp chí “Action Yes” mà tôi từng rất thích bởi nó giới thiệu không chỉ những tác phẩm thơ hay hư cấu khá phá cách mà còn có cả những bài điểm sách, phê bình và nghệ thuật ý niệm đã dừng lại vào năm 2012. Full Tilt, tạp chí tiếng Anh chuyên về giới thiệu thơ ca Đông Á, do Steve Bradbury chủ biên hình như cũng đã không còn hoạt động như một trang văn chương điện tử. Nói ngoài lề một chút, dù rất nhiều người cho rằng thơ chỉ có thể cảm nhận được khi đọc nguyên bản nhưng khi đọc thơ Trung Hoa hay Nhật Bản qua tiếng Anh, mình vẫn có những khoái cảm nhất định, thậm chí tôi rất thích dịch những bài thơ ấy. Như bài thơ sau đây của Tây Xuyên, nhà thơ Trung Hoa đương đại:

http://wordswithoutborders.org/article/moon

Tôi đang rất băn khoăn tìm một điểm tựa nào đó cho một lý thuyết dịch tự do hơn về thơ. Và đúng như có lần nói chuyện với bạn Nhã Thuyên, nhiều người dịch thơ nhưng không hẳn họ là người quá thạo ngôn ngữ mà họ đang dịch. Thơ, với bản chất nhiều khoảng trống, cho phép sự phóng túng nhiều hơn chăng? Nhưng cái này tôi cần phải đọc sâu hơn về lý thuyết dịch. Tiếc là hình như bản thân lý thuyết dịch lại cũng không tập trung lắm vào dịch thơ.

Có thể kể thêm nhiều trang nữa, khi mới xuất hiện, nó đã rất sung mãn như Fascicle, Slope…nhưng rồi cũng không duy trì được nhiều. Hình như duy trì một trang văn chương điện tử trong thời đại văn chương bị ngoại vị hóa toàn cầu như thế này đòi hỏi quá nhiều nỗ lực. Nhưng đôi khi cũng thật cảm động khi những trang chuyên dành cho những thể nghiệm, cho những thể loại nhỏ như Drunken Boat, hay Diagram hóa ra vẫn còn sống. Và cũng thấy những người ham mê thể nghiệm ở nước ngoài có cái thật may mắn là họ có nhiều không gian để gắn kết, để giới thiệu, dẫu có nhỏ đi chăng nữa. Không gian mạng rõ ràng cũng là nơi dành cho những giá trị thiểu số chứ không phải là không gian làm bão hòa mọi thứ.

3. Một thời gian dài tôi không để ý lắm đến các trang web văn chương nhiều lắm, có lẽ cũng vì mình có nhu cầu tìm hiểu văn chương thế giới ở phong cảnh chủ đạo mainstream của nó nhiều hơn. Tôi cứ nghĩ các tạp chí văn chương điện tử trên thế giới cũng nhạt thôi, như một số trang văn chương tiếng Việt. Nhưng hóa ra không thế. Vẫn có những trang cực kỳ tuyệt vời mà Words Without Borders là một trong số đó. Trang này chuyên về dịch thuật, trong ngữ cảnh của văn chương Hoa Kỳ nơi dịch thuật văn chương không được quan tâm nhiều, với tỉ lệ chỉ 3% sách xuất bản hàng năm là sách dịch, Words Without Borders như chính tên goi của nó đã hàm ẩn một ý hướng giải trung tâm, khi với nỗ lực của nhiều dịch giả trên thế giới, các nền văn chương ngoài Anh ngữ, các thể loại bị coi là cận văn chương như graphic novel, cả chủ đề văn chương mang tính xuyên quốc gia hay toàn cầu được giới thiệu. Asymptote Journal là một trang tuyệt vời khác và dịch thuật cũng là một nội dung quan trọng trên tạp chí này. Ở đây, ta có thể đọc được những tác phẩm của những cây bút đáng giá bậc nhất của văn chương thế giới như Tàn Tuyết (Trung Quốc), Laszlo Krasznahokai (Hungary), Czeslaw Milosz (Ba Lan)…Ngoài ra còn có Cerise Press, The Brooklyn Rail, The White Review (tạp chí này không thuần điện tử vì nó ra bản in, nhưng phần Online Only của tạp chí này cũng quá nhiều cái đáng để ý), hay mới nhất mà tôi biết là Waxwing Literary Journal… Những tạp chí này cũng luôn có sự quan tâm rất lớn đến việc dịch giới thiệu các tác giả thuộc những nền văn chương ngoài Anh ngữ cho công chúng Anh ngữ. Nhờ đó, độc giả có thể biết đến những hiện tượng nằm ngoài hệ thống điển phạm của những khu vực văn chương lớn.

Các tạp chí đều có giao diện rất đẹp, có ban biên tập, có chủ trương rõ ràng…Có lẽ hẳn họ cũng có những nguồn tài trợ đâu đó. Những trang văn chương ấy, đối với tôi, như những góc nhỏ trong thế giới mạng hóa và tưởng như công cộng hóa, chúng dành cho những tiếng nói văn chương lặng lẽ nhưng luôn có khả năng phá vỡ sự đơn cực của bức tranh văn chương. Bài viết này muốn giới thiệu với các bạn những góc nhỏ ấy để khám phá trong thế giới mạng cứ ngỡ không ngớt ồn ào.

Advertisements

3 thoughts on “Sưu tầm trên mạng – Những tạp chí văn chương

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s