Đọc -nghe -xem – nghĩ: Melancholia (2011) – Lars Von Trier

Melancholia

1. Hai bộ phim gần đây của Lars Von Trier là Antichrist (2009) và Melancholia (2011), tôi đều xem trong tinh thần: thiên hạ khen vậy, sao không xem thử. Thú thật cả hai phim, khi xem xong lần một, tôi đều không có nhận thức gì đặc biệt. Nhất là Melancholia. Cho đến những ngày này. Tự nhiên mình cứ như bị ám bởi không khí của những ngày tận thế cận kề trong bộ phim. Sự ám ảnh đó dần dà đem đến những đồng cảm nhất định nào đó.

2. Tôi đang sống trong những ngày rất khó tả. Có thể tại vì thời tiết: sau những ngày bão mưa liên miên là những ngày oi nóng, rất nhiều những cơn cớ không đâu dễ làm mình bực dọc, u uất. Mọi cố gắng tập trung vào một cái gì đó đều thất bại. Tôi không rõ cái trạng thái sầu muộn của mình do một nguyên nhân cụ thể nào gây ra cả. Cảm giác thường trực mỗi khi ngủ trưa dậy là như thấy một khối vô hình nào đó cứ đè lên người, gây một cảm giác tức ngực hồi lâu mới đỡ được.

Nhân vật Justine trong Melancholia, trong cảm nhận của tôi lúc này, dường như cũng mang một cảm giác tức ngực suốt cả bộ phim dài hai tiếng đồng hồ này. Triệu chứng được bắt đầu vào khoảnh khắc Justine nhìn thấy ngôi sao đỏ ban chiều vào đúng hôm lễ cưới của mình như một dấu hiệu tiên tri. Cảnh đám cưới chiếm hầu như toàn bộ nội dung phần 1 của bộ phim là một diễn cảnh dễ làm mỏi mệt, phân tâm người xem nhưng hình như đó là dụng ý của Lars Von Trier. Chỉ với vài ba điểm nhấn, Lars Von Trier cho thấy cái hào nhoáng, trang trọng, hoành tráng của đám cưới chỉ là một nỗ lực vô vọng để hóa trang một thế giới trống rỗng: ở đó, con người ta không ngại ngần làm tổn thương nhau, nhạo báng những niềm tin của con người vào hạnh phúc; họ cũng không ngại ngần lợi dụng đám cưới này như một cơ hội cho sự thăng tiến, cho việc làm ăn… Những nghi thức xã hội trở nên rối rắm, chỉ còn là những ràng buộc bề ngoài, những quy ước về đạo đức trở nên vô nghĩa, những mong đợi về tình người chỉ để lại sự hụt hẫng. Thế giới hiện ra như một thực thể mà lý trí không còn kiểm soát được nữa. Chỉ riêng sự mỏi mệt, rã rời là hiện hữu thật sự. Và sự mạnh mẽ, can đảm duy nhất con người có được lúc này là thoát ra khỏi những ràng buộc, trì níu của cái thế giới đang trong quá trình rã mục cuối cùng.

3. Phần 2 của bộ phim lấy theo tên người chị của Justine – “Claire” nhưng tôi vẫn muốn đọc bộ phim như là sự tiếp tục hành trình nhận thức của Justine. Sự tương phản của Justine và thế giới của Claire và người anh rể – cũng là cái thế giới mà hầu hết chúng ta bị ràng rịt trong đó – gợi nên một ý vị mai mỉa về sức mạnh của lý trí trong việc kiểm soát thế giới này. Justine, đi từ trạng thái trầm cảm, u uất bởi một linh cảm về sự tận thế như một tất yếu để rồi cuối cùng mang một tâm thái bình thản đón nhận nó. Cảnh khỏa thân của Justine dưới ánh trăng có thể xem như một cảnh tượng giàu tính thơ và lãng mạn nhất trong bộ phim u ám, nặng nề này: đó là khoảnh khắc nhân vật trút bỏ hết mọi thứ ràng buộc, mọi áo lốt – những thứ vô hình và hữu hình vốn đè nặng lên ngực cô khiến cô, điềm nhiên ngắm vẻ đẹp của thế giới trong khoảnh khắc cận kề hủy diệt của nó. Trăng lặng lẽ tỏa ra một thứ ánh sáng lạnh, trong bao bọc lấy thân thể Justine, gợi cảm giác về một sự giao hoan diễn ra giữa nhân vật và vũ trụ.  Trong khi đó, người anh rể của Justine từ chỗ được xây dựng một kẻ đầy niềm tin vào khoa học, không bao giờ tin có chuyện trái đất bị va đập bởi một hành tinh giống như mặt trăng cuối cùng lại bẽ bàng và sợ hãi, tìm đến việc tự tử thay vì đối mặt với sự tất yếu không tránh khỏi đấy. Hành động tự tử này không gợi lên bất cứ ý nghĩa cảm thương nào cả: nó làm đầy thêm cảm giác về sự rã rời của những mối quan hệ người trong xã hội, khi sự vị kỷ và vô trách nhiệm là động cơ mạnh nhất để nhân vật tìm đến cái chết, bỏ rơi lại người vợ Claire và đứa con trai đối mặt với ngày tận diệt.

4. Khung cảnh ngày tận thế trong Melancholia không hề được xây dựng trên những kỷ xảo tân kỳ, gây cảm giác mạnh như ta thường thấy trong những bộ phim thương mại theo chủ đề này. Nhưng cảm giác bất an của không khí cận kề tận thế trong bộ phim có lẽ còn mạnh hơn những bộ phim kỹ xảo: ngày tận thế cứ lừng lững đi đến, đè nặng lên nội tâm của con người, tạo ra những xáo trộn. Nhịp điệu chậm chủ ý của bộ phim làm nổi bật lên cảm giác về nỗi bất an ngày một lớn, từ chỗ là một linh cảm mơ hồ đến chỗ trở thành một thực tế hiển hiện, không thể né tránh. Không phải là những đảo lộn hữu hình của trời đất mà chính những xáo trộn, hỗn loạn trong nội tâm của Justine và Claire khiến người xem có cảm giác về sự ngột ngạt, u uất của không khí những ngày bên ngưỡng tận thế. Không hề có một cảnh tượng sử thi theo kiểu nhân loại nắm tay nhau nhắm mắt chờ ngày tận thế: chỉ là hình ảnh các nhân vật nhận ra mình đang bị bỏ rơi, là những cá thể đơn độc, không còn ai khác để bấu víu vào. Thế giới trở nên trống trải và mênh mông hơn bao giờ.

Không có khoảnh khắc sử thi nào nhưng cái kết phim có thể nói lại là một khoảnh khắc cao cả mà không phải bộ phim lấy cảm hứng về ngày tận thế theo phong cách sử thi đạt đến. Hai người phụ nữ và một cậu bé ngồi dưới một cái chòi sơ sài, không có gì che chắn, nắm chặt tay nhau, nhắm mắt và chờ đợi khoảnh khắc cuối cùng của thế giới. Cái nắm chặt tay ở kết phim đối lập với tất cả những sự tan rã, đổ vỡ, ruồng rẫy, bỏ rơi mà ta cảm nhận được từ những khoảnh khắc trước đó trong bộ phim. Sự bình tâm đó là hình ảnh đẹp cuối cùng về con người trước khi thế giới bị xóa bỏ.

5. Tận thế là một chủ đề phổ biến trong văn học nghệ thuật phương Tây, thậm chí người ta còn gọi đó là một thể loại. Chủ đề tận thế hẳn có liên quan mật thiết với truyền thống của Kinh Thánh. Ở Việt Nam, có lẽ do ảnh hưởng từ quan niệm về thời gian tuần hoàn của vũ trụ, tận thế là một ý niệm có phần xa lạ.

Nhưng có lẽ con người ta cũng nên trải nghiệm tư duy về ngày tận thế. Không phải chỉ vì những biến động về môi trường mà sâu xa hơn, cảm thức về ngày tận thế có thể trao cho ta một sự can đảm và bình tâm để rũ bỏ cái hiện tại sầu muộn này.

Viết trong những ngày thường xuyên tức ngực và đau đầu.

15.8.2013.

Advertisements

One thought on “Đọc -nghe -xem – nghĩ: Melancholia (2011) – Lars Von Trier

  1. Cảm ơn tác giả đã viết bài nhận xét phim Melancholia này. Tôi xem phim này xong và khóc một lèo. Đây là bộ phim hay nhất về đề tài tận thế mà tôi từng xem. Tôi bị Justine ám ảnh. Nếu một ngày, mình vào một hoàn cảnh không có lối thoát, mình sẽ làm thế nào? Liệu có đủ bình tĩnh và an nhiên trong lòng để đón nhận không?

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s