Francis Bacon – Asger Jorn – Mỹ học của cái xấu

Loạt bài tìm hiểu Mỹ thuật hiện đại

Francis Bacon (1910 – 1992)

 

Là một họa sĩ tự học, Bacon làm việc không liên tục trong khoảng thập niên 1930 nhưng đến năm 1944, ông đã trưng bày triển lãm các tác phẩm hội họa với các biến tấu trên đề tài hình thể con người trong tư thế bị đóng đanh trên cây thập tự. Triển lãm đã thu hút sự chú ý rất lớn của dư luận. Những hình ảnh khủng khiếp trong tranh của Bacon, sự quy chiếu không ngừng của ông về các hình thể bị biến dạng một cách tàn nhẫn đã liên tục tạo nên các scandal mỹ thuật tại Anh, khiến ông được xem là một trong những họa sĩ hình tượng gai góc, dữ dằn nhất của thời kỳ hậu chiến.

 

*

Study after Velazquez's Portrait of Pope Innocent X

 

Tôi muốn tạo ra các hình ảnh phản ánh mọi kiểu dạng của các sự vật mà tôi cảm nhận được, một cách bản năng, về giống loài của mình và tôi muốn, bằng cách thức của riêng mình, đưa người xem đến gần hơn với loài người thực chất. Giờ đây, đó là một điều rất khó. Bạn cho rằng cách tôi làm biến dạng các hình ảnh – mà đối với tôi, đó là cách đưa tôi đến gần với loài người hơn là việc ngồi xuống và vẽ minh họa một ai đó – có thể khiến nhiều người khác không đồng cảm như theo một cách nào đó, ở cấp độ bản năng, vẫn có những biệt lệ. Trên thực tế liệu điều này có hiệu lực hay không, tôi không rõ – nhưng với bản thân tôi thì có – nó đưa tôi đến gần hơn với thực chất của việc là một con người. Tôi đến gần hơn bằng cách đi xa hơn.

 

Tất cả những tác phẩm tôi thích đều có hiệu ứng tương tự đối với bản thân tôi – chúng làm cho tôi nhìn thấy những thứ khác. Chúng làm tôi nhận thức rõ về hiện thực, cho dù bản thân tác phẩm có vẻ không tuân theo chủ nghĩa hiện thực. Tôi chỉ có thể nói như thế này – những tác phẩm ấy đã tháo tung những chiếc van cảm giác.

 

Cái chết là thứ tuyệt đối duy nhất mà chúng ta biết được trong cuộc đời này. Cái chết là sự tất định tuyệt đối. Nghệ sĩ hiểu y không thể đánh bại được nó nhưng tôi nghĩ hầu hết các nghệ sĩ đều ý thức rõ về hư vô – hư vô bám theo họ như thể cái bóng và tôi cho rằng đấy là một trong những lý do mà hầu hết các nghệ sĩ đều ý thức được về tính dễ tổn thương và trống rỗng của đời sống.

 

Với tôi, mọi thứ luôn gồm hai mặt. Chẳng hạn, tôi thích những gì rất hoàn hảo. Tôi thích sự hoàn hảo trên một phạm vi hoành tráng. Theo một cách nào đó, tôi thích sống ở những nơi rất rộng lớn. Nhưng vì trong hội họa, người ta lại tạo ra sự hỗn độn và nên tôi thích sống trong sự hỗn độn với những ký ức và tàn tích còn lại với con người. Tôi nghĩ ai trong chúng ta cũng có sự lưỡng hóa này. Một mặt chúng ta thích cái phi trật tự; mặt khác chúng ta thích sự trật tự.  Chúng ta phải đấu tranh cho cái trật tự.

 

Hội họa giờ đây đang ở một giai đoạn lạ lùng vì giờ đây thật khó để có thể vẽ theo lối hình tượng và nghệ thuật trừu tượng dường như là sự tiếp nối logic nhưng điều rắc rối nằm ở đây: trên thực tế, tất cả các trường phái trừu tượng trở nên giống như nghệ thuật trang trí và bởi vì nó là sự tưởng tượng tự do và bạn có thể vẽ bất kỳ cái gì trông có vẻ hay ho, trong khi vẽ hình tượng thì lại khó, việc tránh vẽ cơ thể con người giống như tranh minh họa dường như là bất khả. Một bức ảnh trong trường hợp này là tốt hơn.

[1974]

Bộ ba nghiên cứu hình thể con người trong tư thế bị đóng đanh 1

Bộ ba nghiên cứu hình thể con người trong tư thế bị đóng đanh (2)

Bộ ba nghiên cứu hình thể con người trong tư thế bị đóng đanh (3)

Hải Ngọc dịch

Nguồn: Twentieth – Century Artists on Arts, ed.by Dore Ashton, NY:Pantheon Books, 1985, trang 138-140.

 

Asger Jorn (1914-1973)

 

Sinh tại Đan Mạch, Jorn đã từng theo học mỹ thuật trong những 1930 với Léger và Le Corbussier nhưng sau Thế chiến II, ông đã từ bỏ hội họa chính thống để đi theo phong cách Biểu hiện đang trở thành cơn sốt ở thời điểm ấy. Không chỉ vẽ, ông còn đóng vai trò như là lý thuyết gia chủ lực phong trào Cobra được hình thành tại Brussels vào năm 1948 và viết nhiều tiểu luận quan trọng về cội nguồn của động cơ nghệ thuật.

 

*

 

Mối quan hệ của họa sĩ với văn học là một mối quan hệ đồng lõa thù địch; gọi là “thù địch” bởi nguy cơ hội họa có thể trở nên mang tính “văn chương”; gọi là “đồng lõa” vì hội họa không thể tồn tại nếu không có cảm hứng văn chương; nhưng hội họa sẽ trở nên chơi vơi nếu nó không tuân theo những luật lệ cố hữu của nó.

La Fleur du mal, 1946

 

Bất cứ thứ gì mới thực sự đều gây ác cảm (repulsive), vì nó là cái bất thường và bất hợp lý (unreasonable). Cái xấu thật sự cũng hiếm hoi như cái đẹp. Độ căng (tension) trong một tác phẩm nghệ thuật được tạo nên bởi hai cực tiêu cực-tích cực: sự ác cảm và sự lôi cuốn, cái xấu-cái đẹp. Nếu một trong cực này bị bỏ đi, chỉ nỗi nhàm chán là còn lại.

 

Chuyến tàu sáng tạo của tư tưởng khởi hành từ: cái bất ngờ, cái chưa biết, cái ngẫu nhiên, cái phi trật tự, cái phi lý, cái bất khả.

 

Trong mọi thể nghiệm đích thực, phải có một khoảnh khắc mà sự khả đoán là zero (a moment of zero predicality).

 

Ngay cả bản sao trung thành nhất một tác phẩm nghệ thuật cũng mất đi độ căng. Lý do thì đơn giản. Trong mọi hành vi sáng tạo thực sự, người nghệ sĩ luôn cảm thấy mình trong tình trạng vô gia cư (dépaysé). Để vượt qua tình trạng này, anh ta phải huy động những nguồn sức mạnh dự trữ cuối cùng của mình. Sự huy động tất cả nguồn sáng tạo và hình thức, cuộc đấu tranh đầy đam mê đối với phương tiện này, không thể bắt chước được. Nó là cái mà mỗi người tự làm cho chính bản thân mình. Điều này giải thích quyền năng huyền bí của nghệ thuật.

[1964]

Hải Ngọc dịch

Nguồn: Twentieth – Century Artists on Arts, ed.by Dore Ashton, NY:Pantheon Books, 1985, trang 120. (Nhan đề do người dịch tạm đặt)

Advertisements

2 thoughts on “Francis Bacon – Asger Jorn – Mỹ học của cái xấu

  1. Chào bạn! thực sự đọc các bài viết của bạn rất thú vị! Tôi đang tìm hiểu để viết luận văn về nghệ thuật tối giản nên viết về Mondrian, Malevich và nhiều họa sĩ về sau nên đọc bài bạn viết tôi hiểu hơn nhiều. Cám ơn bạn nhiều. Còn 1 phần khó là tôi tìm được 1số tài liệu nước ngoài về những họa sĩ tối giản nhưng chưa dịch được vì tiêng anh tôi kém. ban có bài nào hoăc nếu có thể tôi gửi bạn bản tiếng Anh bạn dịch vừa chuẩn lại có văn phong thì sẽ rất hay.

  2. Cảm ơn bạn. Những bài dịch ở đây xuất phát từ nhu cầu tìm hiểu về mỹ thuật hiện đại của cá nhân tôi. Nếu những bài dịch này có thể có ích phần nào đó đối với bạn thì quả thật tôi rất hạnh phúc. Nếu bạn cần chia sẻ tài liệu hay trao đổi, xin gửi email cho tôi theo địa chỉ hieutn1979@yahoo.com. Chúc bạn những điều tốt đẹp nhất.

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s